السيد الطباطبائي
108
مجموعه رسائل ( فارسى )
بدكاران است كه دسته نخست : در نعمت و خوشى و دسته دوم : در رنج و عذاب خواهند بود . ( دقت كنيد ) بنابراين احاديث طينت هيچگونه تضاد و اختلافى با آيات قرآن ندارند . و اما ايراد دوم : خلاصه ايراد و بحث دوم آن است كه معناى اخبار طينت آن است كه سعادت و شقاوت ، حتمى و غير قابل احتراز براى انسان است ، بنابراين هيچ يك براى او اختيارى و كسبى نخواهد بود و آن جبر باطل است ! در پاسخ اين ايراد بايد گفت : اين كه طينت و سرشت آدمى ، اقتضاى سعادت و شقاوت دارد ، چنين اقتضايى از ناحيه خود طينت و سرشت نيست ، بلكه از سوى قضا و حكم الهى است كه سعادت و شقاوت هر فرد انسان را مورد قضاى خويش قرار داده است . پس اشكال بر مىگردد به سبقت قضاى سعادت و شقاوت در حق انسان پيش از آنكه او پا به جهان بگذارد و اين كه چنين امرى مستلزم جبر است ! و ما اين اشكال را همراه پاسخ آن در بحث مشيت و اراده كه در جلد نخست اصول كافى آمده ، مورد بحث و بررسى قرار دادهايم . و خلاصه پاسخ آن كه : قضاى الهى متعلق به صدور فعل و انجام كار از روى گزينش و اختيار بنده است ، پس در عين حالى كه فعل و كار حتمى الوقوع است مع ذلك براى انسان اختيارى مىباشد . و هرگز قضاى الهى به طور مطلق به فعل بنده متعلق نشده اعم از اين كه او انتخاب و اختيار بكند يا نكند تا جبر لازم آيد . و اما شرح و بيان تفصيلى مطالبى كه اين احاديث مشتمل آنند ، چيزى است كه اينجا مجال و فرصت پرداختن به آنها نيست بايد به شرحها و تعليقههاى مفصل مراجعه كرد و خداوند هادى و راهنماست .